مشترك است و از شؤون ذاتيّهء وجود بشمار ميرود : « تفصيل العدد لمراتب الواحد مثال لأظهار الموجودات وجود الحق و نعوته و كون الواحد نصف الأثنين و ثلث الثلاثة و ربع الرابعة . . . . الواحد ليس بعدد باتّفاق أهل الحساب و العدد ليس بواحد لأنّه يقابله مع انّه عين الواحد الذي يتكرر . . . الحق المنزّه عن نقائض الحدثان بل عن كمالات الأكوان هو الخلق المشبّه » از ( ص 63 تا 68 ) در اين مباحث تحقيق نموده است . « اشراق چهارم » در علت و معلولست ، ملا صدرا در اين اشراق اقسام علت را بيان كرده و اين مبحث مهم را كه : معلول لازم ذات و حقيقتى غيرمنفك از علّت مفيض وجود خود مىباشد . ( از ص 68 تا 73 ) اشراق 5 مشتمل بر مسائلى است مثل اثبات سنخيت در اثبات سنخيت به اين كلمهء مشهور از قدما « و فعل كلّ فاعل مثل طبيعته » استشهاد نموده برخى از عويصات اين بحث را تقرير نموده و گفته است : چون حق ثابت محض است ( و عقول نيز از صقع ربوبى و تابع حقند ) ؛ بايد در مقام صدور عالم خلق و مادة از حق امريكه عين تجدد و حدوث است واسطه شود و اين نيست مگر حركت كه ثباتش عين تجدّد است . تفصيل اين بحث را در كتب خود خصوصا أسفار و رسالهء حركت و مفاتيح ، بيان كرده است . بعد از بيان اين مختصر از براي وجود بر طبق نظر عرفا سه مرتبه قائل شده است و دلايلى از ناحيهء عدم صلاحيت ماهيت جهت علّيت و معلوليّت و مجعوليت ، براهين متعدد بر اصالت وجود اقامه نموده است و از چند جهت بر قائلان باصالت ماهيت و اصالت اتّصاف مناقشه و اشكال نموده است و برخى از احكام علت و معلول را بيان نموده است و بعد از تقرير برخى از اقسام علت بطور اجمال متعرض مسألهء شوق هيولى به صورت شده و باستبعاد شيخ اشارت كرده است .